Priester Hildo Bos

Preek op de 1e zondag van de Grote Vasten. Zondag van de Orthodoxie
4 maart 2012

(Apostel: Hebreeën 11: 24-26, 32 -12:2, Evangelie: Johannes 1: 43-51)

In de Naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.

De eerste week van de Grote Vasten is ten einde gekomen; de eerste week die wij in onze Traditie de "reine week" noemen. En met het eind van die week komt het eerste feest van de Vasten, het feest van de Triomf van de Orthodoxie¹. Zou je echter niet kunnen stellen dat deze "Triomf van de Orthodoxie" in werkelijkheid al is aangebroken met het allereerste begin van de Vasten - met Vergevingszondag², met het èchte vasten - het vasten dat wij in onze buik voelen met een zacht gevoel van honger - met ons versterkt gebed (vóór alles het gebed van de heilige Efraïm de Syriër), met de diensten, die prachtige, diepe en mooie diensten van de eerste week van de Grote Vasten? Elke avond hadden wij een volle kerk. Velen die niet konden komen, hebben die week thuis de Boetecanon gebeden.Waarom zou je dat geen Triomf van de Orthodoxie kunnen noemen?

Het was in de eerste plaats een triomf van de Orthodoxie. Waar vind je een zo uitgebalanceerd beeld van de mens, van zijn toestand, maar ook van zijn hoop? Sommigen zeggen dat het voldoende is om Christus te erkennen als Heer en Verlosser om gered te zijn. Aan de andere kant zeggen anderen dat onze zondige staat zó diep en zó slecht en zó gevallen is, dat er geen enkele verlossing voor de mens mogelijk is, dat het uitsluitend interventie van buitenaf, Gods goede (of kwade) wil, is die bepaalt of wij al dan niet verlost worden.

In de diensten van de eerste week vonden wij een perfect evenwicht tussen beide standpunten. Wij erkenden onze ziekte en onze zonde. We hoorden in de Boetecanon van Andreas van Kreta talloze voorbeelden van zonden uit het Oude en het Nieuwe Testament. We hoorden over overspel, over ontucht, over moorden, over geloofsafval - en wat zeiden we daarbij? Zeiden we: Kijk eens hoeveel beter wij zijn dan al die zondaars? Nee, we zeiden, samen met een groot asceet en een groot heilige als Andreas van Kreta: Heer, ik ook! Ik ook: ook ik heb gezondigd zoals deze en zoals deze. En als het niet met daden is gebeurd, dan is het in gedachten gebeurd. Heeft de Heer ons niet gezegd, dat als wij met verlangen, met begeerte naar een vrouw kijken, wij in ons hart al met haar gezondigd hebben?³ Als de zonde in ons niet actief aanwezig is, maakt hij in ieder geval deel uit van onze natuur, van ons hart. De Heer heeft gezegd dat ons niet datgene onrein maakt wat van buiten naar binnen komt, maar datgene wat onrein is en opborrelt vanuit ons hart: boze overleggingen, moord, echtbreuk, hoererij, diefstal, leugenachtige getuigenissen en godslasteringen⁴. Alle kwade daden zijn potentieel in ons aanwezig. En toch verliezen wij daarbij de hoop niet, omdat wij weten dat wij in die ziekte een groot Geneesheer hebben, Christus. Dat wij een ziekenhuis hebben waarin wij genezing vinden: de Kerk.

In één van de gezangen van de eerste week, op woensdag, horen wij het volgende: "Heer, Gij kent ons, Gij weet hoe wij gemaakt zijn. Gij kent ook onze zwakte, onze onmacht. Tegen U hebben wij gezondigd, maar wij zijn niet van Uw zijde geweken. Wij hebben onze handen niet opgeheven naar een andere god."⁵ En daarin ligt het geheim.

Het is deze dagen een Triomf geweest van de Orthodoxie, omdat de erkenning van onze zonde en de boete geen zelfvernedering is, maar een triomf, een zelfoverwinning, een feest waarover de Engelen zich verheugen in de Hemel⁶. Boete en berouw maken ons mooier. Ze maken ons heel. Ze genezen ons. Ze leiden ons terug naar de oorspronkelijke schoonheid die God in ons heeft gelegd. Boete, vasten - vasten door het eten, en vasten in de geest - brengen ons weer terug naar de schoonheid, maken ons gelijkend op ons oerbeeld, net zoals de heiligen op de ikonen van wie wij vandaag de verering herdenken.

Amen.