Aartspriester Sergei Ovsiannikov

Preek op de zondag 5 van Pasen. Zondag van de Samaritaanse.
2 mei 2010

In de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.

In de evangelielezing van vandaag hebben wij gehoord hoe onze Heer Jezus Christus een gesprek aanging met een eenvoudige Samaritaanse vrouw. Juist aan haar en niet aan een of andere hoogonderlegde heer openbaart Hij de allerdiepste geheimenissen van het geloof. In de woorden die Hij tot haar spreekt zijn er enkele woorden die opvallen door hun raadselachtigheid. De Heer heeft het hierbij over de aanbidding in waarheid en geest. Hij zegt dat de tijd zal komen en reeds is gekomen waarop de ware aanbidders de Vader zullen aanbidden in geest en in waarheid. Vanaf dat moment wordt er door mensen getwist over de betekenis van deze woorden.

Sommigen mensen maken hieruit op dat de tempel niet meer nodig is dat er geen kerk meer nodig is. En als wij eerlijk zijn zouden wij dan niet moeten toegeven dat ook wij soms deze verzoeking hebben? Waarom zou ik naar de kerk gaan als ik ook gewoon thuis kan bidden? Wat vind je nou eigenlijk aan bijzonders in een kerk in een tempel? Nou ja, je kunt natuurlijk een kaars opsteken, maar als God zo een kaarsje echt nodig heeft, kan ik toch ook thuis een kaarsje voor Hem opsteken? Sommigen mensen maken vanuit de woorden van Christus op dat het niet echt nodig is om naar de kerk te gaan, dat het belangrijkste is om een goed mens te zijn. Maar als wij dat stellen dan geven wij daarmee aan dat wij een belangrijk aspect van de woorden van Christus niet hebben begrepen.

In de eerste plaats hebben wij niet begrepen wat die woorden over aanbidding in geest en waarheid eigenlijk betekenen. En in de tweede plaats tonen wij daarmee aan niet te begrijpen wat het woord aanbidding nu eigenlijk betekent. Niet zozeer het woord zelf als de handeling die daarmee gepaard gaat. Bij aanbidding gaat het niet alleen om het fysieke buigen van onze knieën. Voor ware aanbidding moet er iets gebeuren in het hart van de mens. Om echt te aanbidden moet er een nederdaling van de Heilige Geest in ons mensen plaatsvinden. U kunt zich misschien herinneren dat de heilige Serafim van Sarov heeft gezegd dat juist in die nederdaling het doel van het christelijke leven gelegen is. Het doel van het leven is het aanroepen, het aantrekken, het verwerven van de Heilige Geest. Zolang het mensenhart niet door de Heilige Geest is beroerd, is er geen sprake van enig christendom.

Dan is er nog een belangrijk aspect, de waarheid. Wat is de waarheid? En welke waarheid aanbidden wij? In dit geval gaat het niet om de een of andere menselijke redenering hoe waar deze verder ook moge zijn. Hier hebben we het bij de waarheid over de levende Christus Zelf. Hij heeft immers tot ons gezegd: "Ik ben de weg, de waarheid en het leven." De vaders van de kerk hebben veel gesproken over dit naderen tot de waarheid. De heilige Basillius de Grote heeft het bijvoorbeeld als volgt gezegd: "Om te beginnen moeten we alle drukte van dit leven uit onszelf nemen en terzijde leggen. Vervolgens moeten wij ingaan tot een zo diep van zwijgen van het hart dat in dat zwijgen het Mysterie plaats kan vinden. En enkel in dit zwijgen kan de waarheid aanschouwd worden, gecontempleerd worden." En nu beginnen wij te begrijpen dat de aanbidding in geest en waarheid wellicht inderdaad het allerbelangrijkste is in ons leven, omdat het hier gaat om een Geheimenis, om een Mysterie dat zich in de mens voltrekt. We zien hieraan dat wij de kerk niet nodig hebben als een gebouw, maar als het Lichaam van Christus, omdat het in dat Lichaam van Christus is dat het Geheimenis plaatsvindt: Het Geheimenis, het Sacrament van de Dankzegging. Zoals in een van de liturgische gebeden wordt gezegd: "Moge het Offer van lof heden plaatsvinden."

Het offer van Lof is niets anders dan de aanbidding van de Vader. Het is in de Liturgie, in de Eucharistie, dat dit offer van lof plaats vindt. Dat is het Geheimenis, het Mysterie dat in ons leven gebeurt. Omdat het door de contemplatie van de waarheid is dat wij God beginnen te danken.In dat geval staan wij vol verbazing, vol verwondering voor de schepping en voor de Schepper van die schepping. We verbazen ons over de schoonheid van deze wereld. We verbazen ons over de harmonie van deze wereld en we beleven verdriet en berouw als deze door toedoen van de mens wordt verbroken. Onze roeping is dan ook om dag in dag uit, stukje bij beetje die harmonie te herstellen. We zijn ook geroepen er zorg voor te dragen. Moge hierin dan ook onze dankzegging aan God gelegen zijn. En dan zal de aanbidding van God onze Vader in geest en waarheid geschieden. Amen.